Choroba posurowicza to rzadkie, ale poważne schorzenie wynikające z nadmiernej, nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego organizmu na obce białka, które zostały wprowadzone do ustroju, najczęściej w postaci surowic odpornościowych lub leków biologicznych. Nazwa choroby wywodzi się z końca XIX wieku, kiedy po raz pierwszy opisano objawy występujące u osób, którym podawano surowice przeciwbłonicze i przeciwtężcowe pochodzenia zwierzęcego. Współcześnie klasyczna postać choroby występuje rzadziej, ponieważ stosuje się surowice i preparaty rekombinowane wolne od zwierzęcych białek, jednak reakcje posurowicze mogą pojawić się u pacjentów po zastosowaniu niektórych leków, szczepionek oraz preparatów immunologicznych. Mechanizm polega na powstawaniu kompleksów immunologicznych pomiędzy obcymi antygenami a przeciwciałami gospodarza. Kompleksy te odkładają się w tkankach i aktywują układ dopełniacza, co prowadzi do stanu zapalnego i uszkodzeń naczyń krwionośnych. Do czynników ryzyka wystąpienia choroby posurowiczej zalicza się wcześniejsze kontakty z obcymi białkami, predyspozycje genetyczne, choroby autoimmunologiczne oraz zaburzenia układu odpornościowego. Objawy pojawiają się zazwyczaj między 7. a 14. dniem po podaniu preparatu i obejmują gorączkę, uogólnioną wysypkę grudkowo-plamistą, bóle i obrzęki stawów, powiększenie węzłów chłonnych, bóle mięśni, a także dolegliwości ze strony nerek i serca. Niekiedy występują duszności, zapalenie naczyń czy objawy ze strony przewodu pokarmowego. Przebieg choroby może być różny – od łagodnych postaci ustępujących samoistnie po ciężkie, wymagające hospitalizacji i intensywnego leczenia. Diagnostyka opiera się na wywiadzie dotyczącym stosowanych leków, objawach klinicznych, badaniach krwi oceniających poziom przeciwciał i wskaźników zapalnych, a także badaniach oceniających funkcję nerek i układu krążenia. W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić reakcje alergiczne, autoimmunologiczne zapalenia naczyń, chorobę reumatyczną czy zakażenia wirusowe. Leczenie polega na odstawieniu leku będącego czynnikiem wyzwalającym oraz na terapii objawowej i wspomagającej. Stosuje się leki przeciwhistaminowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, w cięższych przypadkach glikokortykosteroidy, a przy zagrożeniu życia intensywną terapię szpitalną. Ważna jest również profilaktyka wtórna – pacjent, u którego doszło do choroby posurowiczej, powinien unikać ponownego kontaktu z danym preparatem, a informacja o reakcji powinna znaleźć się w jego dokumentacji medycznej. Rokowanie jest dobre, jeśli szybko rozpozna się schorzenie i wdroży właściwe leczenie, ale w niektórych przypadkach nieleczona choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie kłębuszków nerkowych czy uszkodzenia naczyń. Edukacja pacjenta i jego bliskich w zakresie rozpoznawania wczesnych objawów choroby, takich jak wysypka, gorączka czy bóle stawów, pozwala na szybsze zgłoszenie się do lekarza i uniknięcie komplikacji. Współczesne badania kliniczne koncentrują się na lepszym zrozumieniu mechanizmów immunologicznych stojących za chorobą posurowiczą oraz poszukiwaniu nowych metod leczenia biologicznego, które będą bezpieczne i pozbawione ryzyka wywołania tej niepożądanej reakcji immunologicznej.